Łomża uczciła pamięć zesłańców Sybiru

Uroczystość organizowana przez łomżyński Oddział Związku Sybiraków oraz Miasto Łomża wzorem lat ubiegłych rozpoczęła się przy Miejskiej Hali Targowej, przed tablicą „Pamięci zesłanych przez sowieckiego okupanta w latach 1940–1941”. To tam bowiem rozpoczynała się wieloletnia gehenna zesłańców. Stamtąd wyruszały na wschód pociągi jadące do Kazachstanu, Archangielska, Irkucka, Kraju Krasnodarskiego i innych odległych miejsc Związku Sowieckiego, w których na deportowanych czekał tylko głód, mróz, katorżnicza praca, poniżenie i komunistyczna indoktrynacja.

Do zgromadzonych przed tablicą uczestników zwróciła się Danuta Komorowska, przewodnicząca łomżyńskiego Oddziału Związku Sybiraków, przypominając o obecności naocznych świadków tamtej tragedii. – Są jeszcze z nami ci niepokonani Sybiracy. Jest wśród nas pani Nina Żyłko, która poprowadzi dzisiejszy marsz. Sybiraczka, która urodziła się na łące na nieludzkiej ziemi – powiedziała Danuta Komorowska.

Głos zabrała również wywołana do tablicy Nina Żyłko, Sybiraczka i była sekretarz Związku Sybiraków, która z ogromnym wzruszeniem podkreśliła historyczną misję ocalałych: – Wielu z Sybiraków zostało w bezimiennych mogiłach. Ci, którzy przeżyli i wrócili, przywieźli ze sobą pamięć, aby nigdy nie zginęła (…) Wieczna pamięć tym, którzy nie wrócili.

Po tych poruszających przemówieniach przyszedł czas na kolejną, wymowną w swej symbolice część obchodów. Był nią przemarsz w Łomżyńskim Marszu Sybiru do Doliny Pamięci zlokalizowanej u podnóża Sanktuarium Miłosierdzia Bożego. Była to już siódma edycja tego patriotycznego wydarzenia, w ramach którego uczestnicy, maszerując ulicami naszego miasta, oddają w milczeniu i zadumie hołd wszystkim deportowanym do ZSRS mieszkańcom ziemi łomżyńskiej. Tam przedstawiciele Związku Sybiraków, władz wojewódzkich i samorządowych, przedstawiciele służb mundurowych, harcerze oraz licznie przybyłe delegacje zapaliły znicze oraz złożyły kwiaty pod Pomnikiem Sybiraków.

Zwieńczeniem miejskich obchodów była uroczysta Msza św. w intencji zesłańców, odprawiona w Sanktuarium Miłosierdzia Bożego przez biskupa pomocniczego diecezji łomżyńskiej Tadeusza Bronakowskiego. – Każdego roku, gdy nadchodzi wrzesień, wracamy do tragicznych wydarzeń 1939 roku. 17 września był dla wielu Łomżan początkiem ich dramatycznego losu. Przy łomżyńskiej rampie rozpacz matek, płacz dzieci i bezsilna modlitwa ojców mieszała się z ryglowanymi drzwiami wagonów. Na zesłańców czekała katorżnicza praca, głód, nędza i wszechobecna śmierć. Gdy zabrano im wszystko, pozostało im to, czego nauczyli się w rodzinnej ziemi. Syberia, która miała ich złamać, stała się miejscem, w którym polskość zahartowała się jak stal – mówił w kazaniu ksiądz biskup Tadeusz Bronakowski.

Po zakończeniu Eucharystii, przedstawiciele łomżyńskiego oddziału Związku Sybiraków uhonorowali medalami osoby szczególnie zasłużone w pielęgnowaniu pamięci o tragicznych losach deportowanych na „nieludzką ziemię”. Najwyższe odznaczenie „Pro Patria” otrzymali: Wiesława Krajewska – sybiraczka, Józef Rogowski – wieloletni członek wspierający Związek Sybiraków,  lokalny dziennikarz Mirosław Robert Derewońko oraz dziennikarz i dyrektor Centrum Kultury Gminy Łomża – Mariusz Rytel. Ponadto odznakami honorowymi ZS udekorowane zostały m.in. sztandary 18. łomżyńskiego Pułku Logistycznego oraz III Liceum Ogólnokształcącego im. Żołnierzy Obwodu Łomżyńskiego AK w Łomży.

W okolicznościowym przemówieniu zastępca prezydenta Piotr Serdyński w imieniu władz Łomży wyraził głęboki szacunek dla Sybiraków oraz podziękował wszystkim osobom i środowiskom, które dbają o pamięć o przeszłości i pielęgnują tradycje sybirackie. – Pamięć jest naszym obowiązkiem. Jest wyrazem szacunku dla tych, którzy cierpieli. ale jest także ważną lekcją dla młodego pokolenia. Niech w naszych sercach nigdy nie zabraknie miejsca dla ofiar sowieckich deportacji i dla ich rodzin – powiedział Piotr Serdyński życząc, aby pamięć o świadectwie Sybiraków pozostała żywa w kolejnych pokoleniach.

W trakcie czterech akcji deportacyjnych przeprowadzonych przez władze sowieckie w okresie od lutego 1940 roku do czerwca 1941 roku, na „nieludzką ziemię” zesłano kilkaset tysięcy obywateli polskich, w tym ponad 6,5 tysiąca z ziemi łomżyńskiej. Wśród wytypowanych do zsyłki osób znajdowali się w szczególności leśnicy, osadnicy wojskowi, policjanci, urzędnicy, nauczyciele, właściciele majątków ziemskich czy fabrykanci wraz z rodzinami. Głównym celem deportacji było bowiem trwałe usunięcie z okupowanych ziem polskiej inteligencji, którą Stalin i wierchuszka sowiecka uznawali za „element kontrrewolucyjny”. Wielu deportowanych umarło już w trakcie transportu, w przepełnionych bydlęcych wagonach z wycieńczenia, zimna lub głodu. Tysiące nigdy nie powróciło w rodzinne strony. 

tekst: Krzysztof Fabiszewski